تِرْيَاقُ القُلُوبِ، مِنْ أَدْوَاءِ الغَفْلَةِ وَالذُّنُوبِ — في 2 مجلدات

Ana ɗaukar «Tiryāqul-Qulūb, daga cututtukan gafala da zunubai» cikin manyan rubuce-rubucen tarbiyya da sulūk masu haɗa abubuwa (jāmiʿ) a ṭarīqar Tijaniyya; malamin nan, qutb al-ʿārif, Sīdī al-Ḥājj al-Ḥusayn bn Aḥmad al-Ifrānī ne ya rubuta shi, kuma ya kammala tsara shi a shekara ta 1316H/1898M, a wani babban aiki mai juzu’i biyu, wanda adadin dukkansa ya kusanci kimanin shafuka ɗari shida na rubutu da hannu.

Wannan littafi ya bambanta da cikawarsa da yalwar abin da ya ƙunsa; domin yana tattara wa murīd abin da yake buƙata wajen shiga hanya, da adabin sulūk a cikinta, da maƙasudanta, da awrād ɗinta—na wajibi da na ba wajibi ba—da adhkār masu muhimmanci da na zaɓi, da haƙƙoƙin shaykh da murīd; sannan kuma manāqib na Shaykh Abū al-ʿAbbās Aḥmad al-Tijānī, tare da ƙarshe mai ɗauke da batutuwa da suka shafi ṭarīqa da halayenta.

Kuma wannan muṣannafi yana haɗa ginshiƙin tsari na aikace-aikace da nisan tarbiyya; ba ya taƙaita ga ambaton awrād da ayyuka (waẓā’if) kaɗai, sai dai yana ɗaure su da maƙasudansu, da adabinsu, da ’ya’yan (thamariyya) da suke haifarwa; kuma yana gabatar da su cikin gini bayyananne da yake taimaka wa murīd a farkonsa, da matakan ci gabansa, da tabbatar da sulūk ɗinsa. Saboda haka ana lissafa shi cikin muhimman littattafai a fiqhun hanyar (fiqh al-ṭarīq) da kuma Sufi teachings da suka shafi tarbiyya da dhikr a cikin Tijaniyya.

Haka kuma muhimmancin wannan aiki yana bayyana a mahallinsa na Maghribi, musamman a yankin Sūs, inda ya kasance cikin farkon muṣannafai masu tattara wannan fanni, kuma ya taimaka wajen tabbatar da kasancewar ṭarīqa da yaɗuwarta. Kuma darajarsa ta ƙaru da yawan kwafinsa na rubutu da hannu, da dogaron masu bincike (muḥaqqiqūn) ga kwafin marubucin, saboda abin da aka san shi da shi na ingancin daidaitawa (ḍabṭ) da bayyana rubutu.

Saboda haka «Tiryāqul-Qulūb» ya wakilci madogara mai amfani ga murīd da mai bincike tare, domin yana haɗa tsakanin adab, da awrād, da dangantakar tarbiyya, da manāqib na shaykh, a cikin faɗin hangen Moroccan Sufism da Islamic spirituality da spiritual heritage na musamman ga makarantar Tijaniyya.

Juzu’i na farko na «Tiryāqul-Qulūb» yana buɗewa da tarihin marubuci da nazarin littafin, sa’an nan ya wuce zuwa ginin kafawa na sulūk na ruhaniya ta hanyar gabatarwa wadda take rarrabuwa zuwa manyan fasaloli, suna duban farkon sālik, da abin da yake wajaba a gare shi na ƙarfafa niyya, da tuba, da tsayuwa a kan madaidaici (istiqāma), da taqwā, da sauran gabatarwar da suke zama shigarwa sahihiya cikin hanyar.

Sa’an nan marubucin ya koma ga adabin dhikr kafin sulūk da kuma a tsakiyarsa, da rabe-raben dhikr, da amfaninsa da ’ya’yan da yake haifarwa, yana bayyana yadda dhikr yake zama tushe ga tarbiyyar ruhaniya da mabuɗin daidaita halayen murīd. Bayan wannan kafawa kuma sai ya bi ƙofofin aikace-aikacen ṭarīqa: ya fayyace abin da ya wajaba ga wanda ya nufi shiga cikinta, da maƙasudan da ake gina adhkār na wajibi a kansu, da yadda ake aiki da su, da tsara awrād, da abin da ya shafi ma’anoninsu da batutuwan fiqh da suka dangance su.

Haka kuma wannan juzu’i ya ƙunshi wani tarin adhkār na ṭarīqa da ba wajibi ba, daga aḥzāb, da addu’o’i, da sunaye, da siffofin salawāt, tare da faɗaɗa bayani kan yadda ake aiki da wasu daga cikinsu; abin da ya sa ya zama juzu’in kafawa na manhaji da aikace-aikace a dukkan littafin.

Kuma wannan juzu’i ya bambanta da bayyanannen tsari da santsin gabatarwa, tare da haɗa tarbiyya da fiqhun aikace-aikacen dhikr da awrād, a cikin tsarin Sufi teachings da Islamic spirituality da yake bauta wa murīd a farkon hanya, ya kuma mayar da shi muhimmin abin dogaro a adab al-dhikr da Tijani awrad da Moroccan Sufism.